Từ một thị trường dẫn đầu nhập khẩu thịt gà, Trung Quốc đang nhanh chóng chuyển hướng sang xuất khẩu. Sản lượng tăng, giá thịt ức cạnh tranh và chính sách tự chủ nguồn cung đang giúp nước này chiếm lĩnh thị trường gia cầm châu Á, đồng thời tạo thêm áp lực cạnh tranh đối với các nhà xuất khẩu truyền thống.
1. “Phủ sóng” thị trường châu Á
Thương mại thịt gia cầm châu Á đang chuyển dịch khi Trung Quốc nhanh chóng thu hẹp vai trò của một nước nhập khẩu lớn và vươn lên thành nguồn cung xuất khẩu đáng chú ý. Theo ông Gordon Butland, Giám đốc G&S Agriconsultants, nhập khẩu gia cầm của Trung Quốc năm nay đã giảm 36%, trong khi xuất khẩu tăng 50%, nối tiếp xu hướng của năm trước. Với đà này, Trung Quốc có thể sớm vượt Thái Lan để trở thành một trong những nước xuất khẩu thịt gà lớn nhất châu Á.
Lợi thế đáng kể của Trung Quốc là giá thịt ức gà cạnh tranh. Do phần thịt này không được người tiêu dùng trong nước ưa chuộng bằng các sản phẩm khác, nguồn cung dư thừa có thể được đưa ra thị trường quốc tế với mức giá hấp dẫn. Hiện thịt ức gà Trung Quốc rẻ hơn ít nhất 1.000 USD/tấn so với sản phẩm cùng loại từ Brazil hoặc Thái Lan. Theo Butland, điều này tương tự lợi thế mà đùi gà Mỹ từng có trên thị trường xuất khẩu do nhu cầu tiêu thụ nội địa thấp.
Bà Jessie Khor, chuyên gia phân tích chính tại S&P Global Energy CERA cho rằng, xuất khẩu gia tăng của Trung Quốc có thể làm cạnh tranh trên thị trường quốc tế gay gắt hơn, đồng thời tạo áp lực giảm giá đối với các nước xuất khẩu khác. Sản lượng thịt gia cầm Trung Quốc năm 2026 được CERA dự báo tăng 4,5% so với năm 2025, chủ yếu nhờ sản lượng giết mổ tăng.
Về thị trường, thịt gia cầm Trung Quốc có thể mở rộng sang châu Phi và các đảo quốc Thái Bình Dương. Trong khi đó, xuất khẩu sản phẩm gia cầm chế biến, đã qua xử lý nhiệt, sang EU và Anh cũng đang tăng. Đây là những thị trường hiện chỉ cho phép Trung Quốc xuất khẩu các sản phẩm thịt gà đã được nấu chín. Các quy định vệ sinh, kiểm dịch nghiêm ngặt hơn cũng đang được áp dụng tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Saudi Arabia đối với thịt gia cầm nhập khẩu từ Trung Quốc.
2. Siết chặt nhập khẩu
Theo ông Butland, quy định mới của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) về đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm ở nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc, có hiệu lực từ ngày 1/6, đã đưa ra hệ thống kiểm soát rủi ro chặt chẽ hơn. Trong khi nỗ lực tháo gỡ các rào cản đối với hàng xuất khẩu, quốc gia này đồng thời đang nâng yêu cầu đối với hàng thực phẩm nhập khẩu.
Điểm đáng chú ý là Trung Quốc không chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng mà xem xét toàn bộ chuỗi cung ứng của doanh nghiệp. “Một sản phẩm hoàn hảo vẫn có thể bị từ chối nếu hệ thống tạo ra sản phẩm đó có những điểm không nhất quán”, ông Butland cho biết, sau khi phân tích một loạt trường hợp thịt bị từ chối nhập khẩu và các cơ sở giết mổ bị đình chỉ. Các yếu tố được xem xét bao gồm tính nhất quán của hồ sơ và hệ thống ghi nhãn, điều kiện vệ sinh, dư lượng các chất cấm, khả năng duy trì chuỗi lạnh và nguy cơ nhiễm vi sinh vật như Salmonella cùng các mầm bệnh khác.
Theo quy định hiện hành của GACC, doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc phải đăng ký với cơ quan này; GACC cũng có thể thực hiện đánh giá bằng hồ sơ, kiểm tra trực tuyến hoặc kiểm tra tại chỗ dựa trên mức độ rủi ro.
3. Gia cầm Thái Lan “chịu trận”
Các yêu cầu mới đã tạo ra tác động đáng kể đối với ngành gia cầm Thái Lan. Theo ông Butland, 22 trong số 27 nhà máy chế biến gia cầm của Thái Lan đã bị đình chỉ xuất khẩu sang Trung Quốc, trong khi những cơ sở còn lại đang được kiểm tra lại. “Trung Quốc nhận thấy nhiều nhà xuất khẩu mua chân và các bộ phận gia cầm từ những nguồn khác rồi đóng gói lại. Vì vậy, họ đang kiểm soát toàn bộ hệ thống”, ông Butland nói.
Các lệnh đình chỉ đã ảnh hưởng đáng kể đến kim ngạch xuất khẩu thịt gà của Thái Lan trong năm nay. Do tiêu chuẩn ngày càng cao, ông Butland cho rằng các nhà xuất khẩu nhỏ và những nước mới tham gia thị trường châu Á sẽ gặp nhiều khó khăn hơn. “Muốn duy trì xuất khẩu ổn định cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, hiệp hội và doanh nghiệp”, ông nói, đồng thời cho rằng Brazil và ở một mức độ nhất định là Thái Lan đã làm tốt điều này.
Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, cả Brazil và Thái Lan vẫn phải kiểm soát chặt chẽ các quy trình, dịch bệnh và chất lượng sản phẩm. Việt Nam cũng đang nỗ lực nâng cấp ngành gia cầm theo hướng xuất khẩu và có tiềm năng tham gia sâu hơn vào thị trường này. Theo ông Butland, với một số quốc gia khác tại châu Á, cơ hội phù hợp hơn có thể nằm ở việc phát triển xuất khẩu sang các thị trường láng giềng thay vì hướng tới vị thế nhà xuất khẩu toàn cầu.
4. Chi phí logistics tạo thêm sức ép
Không chỉ đối mặt với sự cạnh tranh từ Trung Quốc, các nhà xuất khẩu gia cầm châu Á còn chịu sức ép từ chi phí logistics tăng cao. Rubashiny Veeramohan, chuyên gia phân tích giá của S&P Global Energy cho biết, cước vận chuyển, phí cảng do ùn tắc và chi phí bao bì tăng đang ảnh hưởng đến thương mại gia cầm. Khi cộng thêm giá thức ăn chăn nuôi tăng, tổng chi phí sản xuất và xuất khẩu cũng bị đẩy lên.
Ngành gia cầm Thái Lan còn chịu thêm những khó khăn trong nước. Các đợt nắng nóng hồi tháng 4 làm giảm tốc độ tăng trưởng vật nuôi và sản lượng thịt gà. Tình trạng thiếu lao động do xung đột Campuchia – Thái Lan hồi đầu năm cũng gây ảnh hưởng đến sản xuất. Bên cạnh đó, người chăn nuôi phải tăng chi phí làm mát và thông gió, trong khi trọng lượng gà đưa tới lò mổ giảm, khiến lịch giao hàng bị chậm và khối lượng xuất khẩu bị hạn chế.
Thị trường toàn cầu tiếp tục điều chỉnh trước những biến động về địa chính trị, nguồn cung và nhu cầu khiến các nhà xuất khẩu gia cầm châu Á phải đánh giá lại vị thế của mình. Khi cạnh tranh ngày càng gay gắt và thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn, năng lực kiểm soát chất lượng, dịch bệnh, chuỗi cung ứng và phối hợp trong nước sẽ trở thành những yếu tố ngày càng quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu.
Tuấn Minh (Theo Agribiz)
Tạp chí Người Chăn nuôi
(https://nguoichannuoi.vn/trung-quoc-xoay-chuyen-cuc-dien-thuong-mai-gia-cam-chau-a/, ngày 26/10/2026)
